![](/dok/testu-bankua/hizkuntza/002/images/image1.jpg)
Euskaraz hitz egiteagatik zigortutako ume baten koadernoa, 1966. Lontxo Zubeldia ikasle bedaiotarrak (Gipuzkoa) mila aldiz kopiatu behar izan zuen “En la escuela no tengo que hablar vasco”.
ARABAKO KAPITAIN BALIENTE BATEK
Hemen guraso eta maisuek falta handi bat erremediatu behar dute, eta gure euskarari oraindaino baino mesede gehiago egin: jendeen artean beste lenguajerik euskara baino ditxa gabeagorik ez da ikusi, eta, gure jatorrizko edo jaiotzako hizkera ez balitz bezala, eta euskaraz hitz egitea bekaturik handiena balitz bezala, giza artetik kendu eta lurpean hondatu nahi dute, eta eskoletan sortija edo sinalearekin, azote eta kastiguarekin, eragotzi nahi dute: Zer erokeria itsuagorik hau baino? Euskaldun prestuak, ez arren horrelako ofentsarik zuen lehenengo eta beti behar duzuen euskarari egin. Zuen juizioa non da? Euskalerrietan nola gauza onik izango da?
Araban nenbilen batean, hango adiskide eta Erregeren Guardietako kapitain baliente batek behin esan zidan: “Aita, nola euskal herrietan umeen haziera ona eta behar den dotrinarik izango da, baldin euskara hondatzeko ahalegin guztiak egiten badira, eta gure mutiltxo edo haurrei, beldur eta azotearekin, euskaraz hitz egitea eragozten bazaie?”.
KARDABERAZ, Agustin (1761). Eusqueraren berri onac. Iruñean Libruguille Antonio Castilla-ren echean. (17).
DURANGOKO ESKOLA UMEAK, 1802
Maisuak eraztuna ematen dio astearen hasieran umeren bati. Ume honek erregea du izena. Erne egon behar du umeetan nork egiten duen hitzen bat euskaraz eskolan edo eskolatik lekora eskolako besteren batekin, eta eraztuna ematen dio. Honek berriz kontu berari egon behar du erne, eta eraztuna eman, eta horrela batak besteari.
Astearen amaieran maisuak eraztunaren galde egiten du, eta nor eta nor diren elkarri eman diotenak. Hauek denak besoak gurutze jarri behar dira, atorra atzealdetik jaso eta zigorra ematen zaie. Horrela gorroto hartzen diote beren naturari.
Baina eskolako umeek saihestu egiten dute debekua. Baten batek zer edo zer esan nahi baldin badio inori, zuhaitzari esaten dio, izarrari, eta gisa berean erantzuten dio besteak.
EUSKO IKASKUNTZA (1925). «Guillermo de Humboldt y el País Vasco» in IZAGIRRE, Koldo (2010). Autopsiarako frogak. Zarautz: Susa. (266-267).
ERAZTUNAREN HELBURU BIKOITZA
Don Manuel Arresek —irakasleak— euskaraz hitz egiten harrapatzen zuen ikasleari eraztuna jartzen zion, eta eraztun hori ikaslez ikasle pasatzen zen hutsegiteak egin ahala. Gu, orduan, beldur ginen eraztuna poltsikoan zuen ikaskidearengana hurbiltzeko. Izan ere, ikaskide hori nahita euskaraz mintza baitzitekeen gurekin, guri hutsegitea eginarazteko eta zoritxarreko eraztun hori guri emateko. Eraztuna zuenari ihes egiten genion. Gauzak horrela, eraztunak helburu bikoitza betetzen zuen: eraztuna zuena bakarrik sentiarazten zuen, ikaskideak harengana hurbiltzeko beldur baitziren, eta bestalde, egurra jasotzeko beldurra ere hor zegoen, asteburuan eraztuna zuena zigortuta geratzen baitzen.
Jose Migel Barandiaranek Martin Ugalderi 1974an kontatutakoa. “Euskararen debekua”, Wikipedia.
ZOZOA
Eskola orduetan, gelan bertan ahapetik edo inguruko eremuan, atsedenaldietan, lagunen zelatan ibili behar du eraztundunak. Edo lakioak paratzen. Hona zer egin dioten Patxi dohakabeari:
Neuk euskaraz egitearren hark egin zidan egitekoa! Un nido tengo!, erdaraz esan zidan, un nido más hermoso…! De qué?, itaundu nion nik, eta berak, “De esos pájaros negros… Cómo es pues?... Cómo es pues? Eta nik, kirten honek, “Zozoak”, esan nion kokolo bat eginik. Eta berak orduan, Tómate anillo esan, eta anilloa eman zidan.
Umeendako antzerkitxo bateko pasartea da. Ez dakar sinadurarik, baina Resurreccion Azkuerena izan liteke, ageri den aldizkariaren sortzaile, zuzendari eta idazle nagusia izan zenez.
EUSKALTZALE (1898). «Sasi-eskola. Atal bateko eresi-erausi umeentzakoa» in IZAGIRRE, Koldo (2010). Autopsiarako frogak. Zarautz: Susa. (15).
IKUS HAU ERE
Jose Migel Barandiaranen lekukotza. Elkarrizketatzailea: Manu Leguineche. Iturria: Manu Leguinecheren artxiboa.
Irudia
1. Wikimedia Commons Lan hau Creative Commons Aitortu Partekatu Berdin 4.0 lizentzia baten mende dago.